ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )

8

سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )

كسى است از ايرانيان كه عنوان دكتراى پزشكى را از دانشگاه پاريس بدست آورده است « 5 » . وى بعدا طبيب و معلم فرانسهء ظل السلطان شد و زن فرانسوى او هم معلم شاهزاده بود . ميرزا رضا در 1294 درگذشت . » چنين بود آنچه در كتاب تاريخ مؤسسات تمدنى جديد در ايران ، جلد اول دربارهء دكتر پولاك آمده است . محبوبى اردكانى در اثر ديگر خود تحت عنوان تاريخ تحول دانشگاه تهران و مؤسسات عالى آموزشى ايران ( تهران 1350 ) مطالبى را كه در فوق ياد كرديم تكرار كرده است و بعضى اطلاعات تازه را نيز بدان افزوده است كه آنها را هم براى مزيد اطلاع ذيلا بدست مىدهيم : در صفحهء 23 چنين آمده است : « . . . وى فارسى را آموخته و به زبان مادرى شاگردان تدريس مىكرد . پولاك كتابى در تشريح نوشت كه به كمك ميرزا محمد حسين افشار يكى از شاگردان او به فارسى منتشر گرديد . منشأ بسيارى از اصطلاحات و لغاتى كه در تشريح فارسى به كار مىرود از آن كتاب است . يك كتاب نيز در جراحى اختصاصى چشم و يك راهنماى طب نظامى براى معالجهء شايعترين بيماريهاى سربازان ايرانى نوشت كه مورد انتقاد يكى از پزشكان ايرانى قرار گرفت و نسخهء خطى آن كتاب انتقادى ، جزو كتب خطى كتابخانهء مجلس موجود و موسوم است به « انتقاد بر دكتر پولاك » . يك كتاب مفردات طب را هم بر شاگردان خود املاء كرد كه نسخ آن دست‌به‌دست مىگشت . . . در سفرى هم كه ناصر الدين شاه به اتريش رفته بود پولاك با همراهان شاه معاشرت و رفاقت داشت ( 1306 ه . ق ) . » در صفحهء 261 كتاب مزبور با استناد به وقايع اتفاقيه نمرهء 99 مورخ پنج‌شنبه 12 ربيع الاول 1269 آمده است : « اولين كالبدگشائى ( اتوپسى ) در ايران به وسيلهء دكتر پولاك به سال 1270 هجرى قمرى ( 1854 ميلادى ) روى جنازهء يك نفر اروپائى كه مظنون به مرگ بر اثر جنايتى بود انجام گرفت . . . » « نخستين بيهوشى و نخستين عمل جراحى براى بيرون آوردن سنگ مثانه در همان زمان ( دوشنبه 9 ربيع الاول 1269 ) انجام شد . » در كتاب حاضر نيز گوشه‌هاى ديگرى از زندگى دكتر پولاك در ايران و طرز برخورد او با مقامات مملكتى نمايانده شده است كه از تكرار آن در اين مقدمه خوددارى مىكنيم .

--> ( 5 ) . عنوان رسالهء او در صفحهء 215 كتاب آمده است . م .